20 juni 2024

De woonzorg-opgave in Nederland en het verhaal van Oude-Tonge

“Die hangmat waar we jarenlang heerlijk in lagen; want er wordt wel voor ons gezorgd, die is echt versleten.”

De ervaring van Marleen van de Kamp en Kees van Dam, woningcorporatie Oost West Wonen

In Oude-Tonge wordt momenteel iets moois gerealiseerd. Op de locatie van het voormalige gemeentehuis komen 39 seniorenappartementen van woningcorporatie Oost West Wonen en van Estea 22 appartementen voor mensen met een zorgvraag. En dat allemaal in één gezamenlijk complex. Hoe is deze bijzondere samenwerking tot stand gekomen? Marleen van de Kamp en Kees van Dam, van woningcorporatie Oost West Wonen, vertellen het verhaal.

Zowel Marleen als Kees zijn al jaren werkzaam in de woonsector. Beiden zijn enthousiast over hun loopbaan en hun drijfveer om dit werk te doen. Marleen: “Ik ben directeur bestuurder bij Oost West Wonen sinds eind 2020. Ik werk al zeker 30 jaar in de volkshuisvesting. Het mooie vind ik dat je een bijdrage kunt leveren aan een van de meest primaire behoeften van de mens; onderdak. En dan liefst ook nog van goede kwaliteit. Ook vind ik de woonomgeving heel belangrijk. Je moet goed kunnen samenleven in een buurt of wijk. Ik vind dat we daar als woningcorporatie mooie bijdragen aan hebben geleverd. En ik ben er van overtuigd dat er nog veel gaan volgen in de toekomst.”

Kees is ook al 34 jaar werkzaam in de sector. “Ik ben manager vastgoed bij Oost West Wonen. Vastgoed onderhouden is onze dagelijkse bezigheid. Maar daar hoort ook bij dat we goed nadenken over ‘toevoegen aan’. Zowel door beschikbaarheid als door de transitie die we moeten maken om het juiste vastgoed in portefeuille te houden. Ook het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad is een kerntaak. Zeker omdat veel vastgoed al wat ouder is, is dat een grote opgave. Bij een woningcorporatie werk je vaak voor een kwetsbaardere doelgroep in vergelijking tot de commerciële sector. Dat spreekt mij bijzonder aan. Maar ik vind het ook een uitdaging om met de harde business van de projecten bezig te zijn. De afspraken, het geld, kwaliteit en deadlines. En dat in een snel wisselend speelveld vanwege wetgeving, of door lokale politieke afwegingen. En dat doen we voor een doelgroep die ons nodig heeft. Juist die combi vind ik heel leuk. Woningcorporaties staan niet heel positief bekend als werkgever, maar dat beeld is echt onterecht.”

Marleen vult aan: “Momenteel zijn er veel grote vraagstukken in de maatschappij. Betaalbare huizen, leefbaarheid, duurzaamheid en zorg. Mooi vind ik dat al die facetten samenkomen bij een woningcorporatie. Het maakt het mede daardoor echt een interessant werkveld.”

Het eerste contact met Estea werd gelegd voordat Marleen bij Oost West Wonen kwam. “De eerste gesprekken waren in 2018.” vertelt Kees. “We hebben hier op Goeree Overflakkee een herindeling van gemeenten achter de rug. Een aantal gemeentehuizen zijn daardoor ‘over’, waaronder die van Oude-Tonge. Wij wilden daar gaan ontwikkelen. Al snel nadat we daar over na gingen denken, kwam Estea in beeld. Samen zijn we verder gaan praten en plannen gaan maken.”

Dit project in Oude-Tonge samen ontwikkelen, past volgens Kees helemaal bij de visie van de gemeente om een combinatie te maken van sociale woningbouw met een stuk maatschappelijke invulling, zorg en welzijn. Die combi kunnen Oost West Wonen en Estea samen ‘leveren’. “Het is een lang en intensief traject geweest, maar wel met als resultaat dat inmiddels de bouw in volle gang is.”

Marleen legt uit wat het project zo bijzonder maakt en wat de insteek is. “Je creëert een plek voor mensen die zorg nodig hebben, maar ook zelfstandige woningen. Het doel is ook dat mensen zelf actief gaan bijdragen aan de vitaliteit van het complex. Elkaar helpen met de dagelijkse dingen, elkaars talenten benutten. Samen een bijeenkomst organiseren rond een bepaald thema. En wat ik heel erg hoop, is dat er een vlekwerking ontstaat voor de omgeving. Dat dit complex er straks is voor het hele dorp. Dat maakt het voor mensen uit de omgeving dan weer makkelijker om langer zelfstandig te blijven wonen. Ook bij Estea is daar veel aandacht voor. Op dat vlak vinden we elkaar helemaal. Ik ben heel benieuwd wat voor plek dit complex straks gaat innemen in de samenleving.”

Kees en Marleen vertellen over de samenwerking met Estea. Ze ontdekten dat het een toegevoegde waarde is om een samenwerking aan te gaan met een partij die net iets anders in de race zit. Marleen: “Estea is niet puur ontwikkelaar en belegger. Met wat ze aanbieden, enerzijds de stenen en anderzijds de zorgtak, hebben ze een heel bijzondere positie. En dat zie je ook als je kijkt naar de samenwerking. Tel bij Estea onze woningcorporatie op, die net een andere insteek heeft op veel vlakken en je krijgt interessante invalshoeken. Het is misschien niet altijd de makkelijkste weg geweest en er zijn intensieve gesprekken gevoerd. Plus je hebt ook nog de gemeente als speler. Het is een interessante constructie, maar we kiezen allemaal heel bewust voor ‘1 plus 1 is 3’.”

De samenwerking levert interessante inzichten op, vindt Kees. Het verschil tussen een woningcorporatie als Oost West Wonen en Estea is goed merkbaar, maar er zijn zeker ook overeenkomsten. “Estea is een club kundige en enthousiaste ondernemers. Er wordt wel gedacht vanuit een bepaald rendement, dat moet ook, maar er is altijd vooral oog voor de mens en de omgeving. Je voelt bij hen echt de drive om iets willen betekenen voor zowel de bewoners als de medewerkers, maar ook de directe omgeving. Wat af en toe wel frictie geeft is dat de takken vastgoed en zorg soms juist tegenstrijdige belangen hebben. Om dat te combineren binnen een organisatie is een dappere keuze. Het is iets wat normaal natuurlijk intern besproken wordt, maar nu zaten wij daar als derde partij bij aan tafel. De transparantie van Estea wat betreft vraagstukken was heel fijn en ook leerzaam. En mijn ervaring met Oude-Tonge is dat we er uiteindelijk wel beter uit komen. Het is een zoektocht, een reis die we samen maken, om een project te ontwikkelen dat zowel rendabel, als optimaal qua zorg is.”

Marleen: “Je maakt inderdaad een reis samen. En omdat we allebei organisaties zijn met een andere insteek in het project, hebben we -ondanks de afstand- regelmatig fysiek bij elkaar gezeten. Gesprekken gevoerd over of we elkaar nog goed genoeg verstaan. Weten we nog waar we dit voor doen? Is er nog ondertiteling nodig? Staan alle neuzen nog dezelfde kant op? En dan is het heel fijn als je een partner hebt die dan ook zegt: ‘laten we weer even om tafel gaan’. Dat geeft vertrouwen en je leert elkaar heel goed kennen.”

Kees: “Het versterkt elkaar ook echt. Wij zetten met onze appartementen een product neer voor mensen die straks mogelijk wat extra zorg nodig hebben. Een tillift, rolstoel… daar wordt met de bouw al rekening mee gehouden. Hoe mooi is het dan dat je een complex neerzet waar ‘onze’ mensen al dichtbij die zorg komen te zitten dankzij het gedeelte van Estea, waar de zorg gecentraliseerd is. We hebben ook echt met elkaar meegekeken naar bijvoorbeeld de plattegronden, de invulling van de gezamenlijke ontmoetingsruimte en de hal. Samen maak je het beter.”

Marleen en Kees maken zich wel zorgen over de toekomst van de ouderenzorg in Nederland. Er zal veel moeten veranderen, willen we deze klus kunnen klaren.

Marleen: “Ik voel wel een zekere mate van urgentie. Het is geen toekomst meer, we zitten er al middenin. Hier op Goeree Overflakkee doen we mee met een programma, om mensen veel meer bewust te maken van het feit dat je niet pas op je 50e moet gaan nadenken over jouw leven als senior. De vanzelfsprekendheid waarmee dingen altijd werden aangereikt qua zorg, leidt nu al vaak tot teleurstellingen of schrik, omdat zorg niet op tijd, snel of betaalbaar geleverd kan worden. Er komt een grote groep senioren aan, er zijn te weinig handen in de zorg en financiën is ook een probleem.

Ik geloof dat de sleutel tot succes toch echt in handen ligt van burgers zelf, om meer actief op te pakken wat ze zelf op kunnen pakken. Die hangmat waar we jarenlang heerlijk in lagen; want er wordt wel voor ons gezorgd, die is echt versleten. Bewustwording is noodzaak, net als mantelzorg. Maar ik maak me wel zorgen over de daadkracht van de mensen om daar echt het verschil in te kunnen of willen maken.”

Marleen ziet ook nog kansen binnen de sector zelf. “We moeten veel meer kennis uitwisselen, zodat we snelheid kunnen maken. Partners zoeken die dezelfde urgentie voelen. Ik denk dat het soort producten wat Estea levert, woonruimte met zorg als aanvulling, heel belangrijk is. Die combinaties moeten veel vaker gelegd gaan worden. Oude-Tonge is voor mij een prachtig voorbeeld hoe het op meer plaatsen zou moeten. Ook kunnen we veel meer gebruik maken van data. Hier in de dorpskernen op het eiland brengen we in kaart waar de senioren wonen. Zijn dat al een soort clusters, waar je iets centraler kunt organiseren? Onderzoek doen en zaken in kaart brengen kan ons nog enorm helpen.

Kees is het met haar eens: “We moeten veel meer samenwerken in de zorg. Als ik kijk hier op het eiland, dan zie je allemaal verschillende zorgauto’s rijden in dezelfde straat. Dat kan efficiënter. Heb je zo’n cluster van senioren? Stem dan samen af wie welk deel doet.

Ik denk dat het inmiddels op alle vlakken knelt. Het lijkt heel lastig om die mantelzorg georganiseerd te krijgen, omdat we allemaal druk zijn met onze eigen levens. Aan de andere kant piept en kraakt de zorg. Het kost te veel, er zijn te weinig mensen en het is te weinig gecentraliseerd. En dan bedoel ik niet centraliseren in de vorm van verpleeghuizen, maar zorgkernen waar je goede, centrale toegang tot zorg geeft. Wij kunnen daar dan vastgoed neerzetten wat daarvoor geschikt is. Op die manier kunnen we het vraagstuk oplossen. Maar dat wordt een grote uitdaging onder grote tijdsdruk.”

https://mindcms-main.s3.eu-west-2.amazonaws.com/ZXN0ZWEtbmwtMg%3D%3D/66742c96825bb/naamloos-3.jpgNaamloos-3
https://mindcms-main.s3.eu-west-2.amazonaws.com/ZXN0ZWEtbmwtMg%3D%3D/66742acbd764d/240613beeldbijinterviewkeesenmarleen.jpg240613BeeldbijinterviewKeesenMarleen